Nederlanders ervaren steeds vaker stress op het werk. 1 op de 4 werknemers van 18 tot 34 jaar ervaart burn-outklachten, blijkt uit TNO-onderzoek van 2022. Bij deze jongere doelgroep spelen factoren als prestatiedruk, onzekerheden in het leven en sociale druk een grote rol. 

Omdat deze factoren elkaar versterken, melden werknemers zich minder snel ziek als ze wel ziek zijn. Daarnaast voelen ze zich schuldig als zij zich ziekmelden en kunnen ze niet helemaal afschakelen van werk als ze zijn ziekgemeld. 

Trends en statistieken rond ziekmelding en verzuim 

Europese HR-dienstverlener SD Worx heeft onderzoek gedaan naar het ziekmeldgedrag van werknemers van alle leeftijden. Onderzoeksbureau Multiscope voerde het onderzoek in september 2023 in opdracht uit onder 746 Nederlandse werknemers. Hieruit blijkt dat 39% van de Nederlandse werknemers zich schuldig voelt als zij zich ziekmelden en dat slechts 41% zich ziek zou melden bij mentale klachten. 

Arbo Unie voorspelde medio 2023 dat het ziekteverzuim in 2024 zal afnemen, maar schat in dat mensen gemiddeld langer ziek zijn, vooral bij psychische klachten. De oorzaak van psychisch verzuim ligt vaak bij een verstoorde werk-privébalans. Daarom is het als werkgever belangrijk om alert te zijn op signalen van stress of een verstoorde balans tussen werk en privé.

Langer verzuim door toenemende bereikbaarheidsdruk 

Constant bereikbaar moeten zijn is een van de dingen die de werk-privébalans kan verstoren. In de Nederlandse wet- en regelgeving is momenteel nog geen recht op onbereikbaarheid opgenomen. In de Arbeidstijdenwet staat onder andere dat een werknemer niet langer dan 12 uur per dag mag werken en niet meer dan 60 uur per week. In principe mag een werknemer er dus voor kiezen om niet te reageren na de vastgestelde werktijden. 

Omdat veel werknemers toch een toenemende druk ervaren om continu bereikbaar te zijn voor werk, zijn ze dat ook vaker tijdens ziekte. Uit het onderzoek van SD Worx blijkt dat ruim 15% van de mensen die zich ziekmelden hun mailbox nog in de gaten houdt. 16% blijft telefonisch bereikbaar voor noodgevallen. Het gevolg? Een zieke medewerker komt niet helemaal tot rust, waardoor het kan zijn dat hij langer afwezig is. 

Om dit te ondervangen, diende Tweede Kamerlid Kathmann (PvdA) in 2021 een wetsvoorstel in om de Arbeidsomstandighedenwet te wijzigen. Dit voorstel beoogt dat werkgevers en werknemers in gesprek gaan over de bereikbaarheid buiten werktijd. 

Ziek van werkstress is niet normaal, zet in op preventie 

Veel mensen hebben weleens een griepje. Maar ziek worden van werkstress is niet normaal, ook al komt het steeds vaker voor. Daarom is het belangrijk dat bedrijven blijven focussen op preventie, met behulp van bijvoorbeeld preventiemedewerkers. 

Preventiemedewerkers identificeren stressfactoren, helpen medewerkers om die te verminderen en bewaken de voortgang. Ze letten daarbij bijvoorbeeld op signalen als klagen over vermoeidheid, snel prikkelbaar zijn en regelmatig te laat komen.  

Mocht de stress werknemers toch te veel worden, dan is het belangrijk dat zij daarvoor bij iemand in de organisatie terechtkunnen. Bijvoorbeeld bij een vertrouwenspersoon. Zo iemand is onafhankelijk en biedt een luisterend oor en ondersteuning.

Toch ziek? Zorg dan voor goede verzuimbegeleiding 

Meldt een werknemer zich toch ziek? Dan moet de HR-afdeling zorgen voor goede verzuimbegeleiding en het correct volgen van het opgestelde verzuimprotocol om de werknemer te ondersteunen. Van het moment van ziekmelding tot en met de werkhervatting. Ook is het nuttig als HR vitaliteitsprogramma’s implementeert die gericht zijn op welzijn op het werk, zoals trainingen over stressmanagement. 

Vaak onderschat is de rol van het hoger management en de directie bij beleid rondom verzuim. De directie is weliswaar niet direct betrokken bij de verzuimbegeleiding, maar drukt wel een stempel op de cultuur in een organisatie. Zij is namelijk verantwoordelijk voor het voeren van beleid en voor het stimuleren van een open en veilige sfeer op de werkvloer.  

Het is daarom belangrijk dat de directie laat zien dat zij luistert naar werknemers. Bijvoorbeeld door tijdens kwartaalmeetings of maandlunches inhoudelijke gesprekken met werknemers te voeren over mogelijke knelpunten of ontwikkelingen. 

Een helder verzuimprotocol zorgt voor sneller herstel 

Een helder verzuimprotocol informeert werknemers over hoe ze zich ziek kunnen melden en biedt ondersteuning tijdens het herstel. Dit voorkomt schuldgevoelens en dwang om door te werken, wat leidt tot sneller herstel en behoud van productiviteit. 

Het ontbreken van een verzuimprotocol kan onder andere leiden tot hoge kosten en productiviteitsverlies door uitputting of burn-outklachten. Dat laatste verhoogt het risico op ongevallen. 

De volgende onderdelen zijn onmisbaar in een helder verzuimprotocol: 

• Het ziekmeldingsproces: beschrijf duidelijk hoe, bij wie en binnen welke termijn werknemers zich moeten ziekmelden.  
• Verzuimcontrole: leg uit hoe de organisatie controleert op ziekteverzuim, bijvoorbeeld door het inschakelen van de bedrijfsarts of het voeren van gesprekken. 
• Verzuimbegeleiding: beschrijf de begeleiding van zieke werknemers, inclusief de rol van leidinggevenden en bedrijfsartsen. En: welke sancties gelden er bij overtreding van de regels? 
• Re-integratie bij langdurig verzuim: leg uit wat het re-integratieproces bij lang verzuim inhoudt.  
• Verrekening van vakantiedagen: geef aan hoe bovenwettelijke vakantiedagen kunnen worden verrekend tijdens ziekteverlof. 

Focus op open communicatie bij verzuimbegeleiding 

Goede verzuimbegeleiding gaat echter verder dan alleen een verzuimprotocol volgen. Misschien een open deur, maar open communicatie, herstelbegeleiding en het tonen van vertrouwen en een flexibele houding zijn enorm belangrijk.  

Daarnaast heeft elke werknemer behoefte aan een andere vorm van begeleiding. Hier is een rol weggelegd voor de direct leidinggevende, want die heeft vaak het eerste contact met de medewerker. Die leidinggevende moet er ook op letten dat andere collega’s niet overbelast raken wanneer een collega uitvalt door ziekte. In ieder geval door prioriteiten te stellen, tijdig een (tijdelijke) herverdeling van taken te maken en dit open te communiceren naar het team. 

Een gezonde werkomgeving bevorderen is essentieel voor het voorkomen van werkstress. Het op peil houden van kennis en vaardigheden van alle betrokken partijen in een organisatie is hierbij onmisbaar. Zo ook het belang erkennen van het welzijn van werknemers en dit actief integreren in de bedrijfscultuur.